Historijski kontekst

Pad Jugoslavije

Sonja Biserko, Predsjednica Helsinškog odbora za ljudska prava u Srbiji

"...Međunarodna zajednica je, tu pre svega mislim na Ameriku i Evropsku uniju, bila vrlo angažovana oko posredovanja sa idejom da se očuva taj državni jugoslovenski okvir, međutim, u tome nije uspela. Održana je Konferencija (o Jugoslaviji) u Hagu u septembru i oktobru 1991., bilo je nekoliko sesija. Na toj konferenciji je Evropska unija ponudila dokument koji je trebao da sačuva jugoslovenski okvir, s tim što se išlo na ideju o asocijaciji država. To je bio predlog Slovenije koji je kasnije podržala Hrvatska. Predlog Slovenije je kasnije izašao u "Novoj reviji 57" 1987. godine. Podržala ga je Hrvatska, a kasnije i druge republike, jer nikako nisu mogle da nađu modus vivendi sa srpskom pričom i njihovom ponudom koja se posebno odnosila na Bosnu i Hercegovinu i na Makedoniju. Međutim, I jedna i druga republika su se odlučile pridružiti Hrvatskoj i Sloveniji.

Srbija nije htela da potpiše taj dokument koji je ustvari išao u susret očuvanju svih Srba pod istim državnim krovom, a nisu hteli da potpišu dokument pod izgovorom da Srbi nisu nigde manjina, misleći na Srbe u Hrvatskoj i u nekim drugim delovima. Ustvari, najvažniji razlog je bio što nisu hteli da priznaju status Albancima na Kosovu jer su se uvek bojali da bi to bio jedan faktor koji bi remetio njihove druge planove.

Crna Gora je taj dokument potpisala, međutim Momir Bulatović je pod pritiskom Srbije morao da povuče taj potpis kako bi ostala ta zajednica – skraćena Jugoslavija. Kao što sam rekla, bio im je potreban taj okvir da se prikažu kao zaštitnici Jugoslavije. Osnovana je Badinterova komisija koja je donela 15 odluka. Te odluke su zapravo bile ključne za definisanje budućih država, između ostalog, bio je to jedan od najvažnijih kriterija koji se odnosio na pitanje nacionalnih manjina. Svaka od tih republika dobila je mogućnost da se, ukoliko zadovolji kriterije koje je Badinterova komisija propisala, kandiduje za nezavisnost, što su sve republike i učinile. To je učinilo i Kosovo, ali su Kosovo odbili u tom momentu. Sve ostale republike su sukcesivno u veoma kratkom periodu bile priznate kao nezavisne države. Onog momenta kada je Bosna priznata kao nezavisna država, Beograd je krenuo u ofanzivu i u veoma kratkom vremenu, za nekoliko meseci, sprske snage su osvojile preko 70% bosanske teritorije. U tom naletu, u prvih nekoliko meseci, najveći deo bošnjačkog stanovništva je proteran sa teritorije gde su bili u većini, pre svega u Podrinju i u nekim drugim mestima. Tako da su Srbi kontrolisali preko 70% teritorije sve do Dejtonskog sporazuma..."

- Izvodi iz transkripta

Preludij u genocid

Dr. Robert Donia, Historičar

"...Osnivajući Srpsku demokratsku stranku u julu 1990. godine, srpski nacionalisti u BiH jasno su rekli da će insistirati na očuvanju Bosne i Hercegovine u okviru Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije. To je ostao njihov primarni politički cilj sve do 15. oktobra 1991. godine, kada su delegati SDS-a u Skupštini SR BiH shvatili da Bosni i Hercegovini više ne mogu priječiti put ka nezavisnosti. U tom trenutku, zapravo na sam dan 15. oktobra, rukovodstvo SDS-a intenzivira svoje planove za uspostavu zasebne države, napuštajući svoje prvobitno nastojanje da se BiH sačuva u okviru Jugoslavije.

Nešto kasnije, 19. decembra 1991. godine, predsjednik SDS-a Radovan Karadžić distribuira dokument pod nazivom "Uputstvo o organizovanju i djelovanju organa srpskog naroda u Bosni i Hercegovini u vanrednim okolnostima". Ovim dokumentom Glavni odbor SDS-a, sa lokalnim rukovodstvima stranke u dobrom dijelu 109 bh. općina izdaje instrukcije za oružano preuzimanje vlasti u tim općinama. Lokalnim rukovodstvima SDS-a naloženo je da ove planove počnu provoditi na tajni signal koji će izdati sam Karadžić.

Ovaj dokument poslužio je kao šematski plan za preuzimanje oko 70% bh. teritorija – što će bosanski Srbi ostvariti između aprila i jula 1992. godine, preuzimajući općinu po općinu.

Čak i dok se to dešavalo, dok je na stotine hiljada Bošnjaka i Hrvata bivalo ubijano, mučeno, zatočeno, ili pod prijetnjom smrti protjerivano iz svojih domova, 12. maja 1992. godine, Karadžić u Skupštini bosanskih Srba iznosi Šest strateških ciljeva, ili prioriteta, srpskog naroda u Bosni i Hercegovini. Ova nova politika, koja je kreirana tokom nekoliko sedmica i koja je u znatnoj mjeri odredila djelovanje srpskih nacionalista od početka ratu u aprilu 1992. godine, pomjera njihov plan s lokalnog i regionalnog preuzimanja pojedinih općina na širi strateški plan osiguravanja kontrole nad znatnim dijelom bh. teritorija.

Prvi strateški cilj, "razdvajanje od druge dvije nacionalne zajednice, državno razdvajanje..." zapravo je eufemizam za eliminaciju Hrvata i Bošnjaka unutar granica srpske države.

Međutim, jedan drugi cilj signalizira ogromni značaj koji za bosanske Srbe ima dolina rijeke Drine, gdje se nalazi i Srebrenica. Taj cilj je "Uspostavljanje koridora u dolini rijeke Drine", odnosno eliminisanje Drine kao granice između srpskih država..."

- Izvodi iz transkripta